Mô hình khuếch tán

Mỗi lần thấy một bức ảnh do AI vẽ ra đẹp đến bất ngờ, tôi lại nhớ rằng nó không được "vẽ" theo cách ta tưởng. Nó được gỡ ra từ một mớ hỗn độn.

Mô hình khuếch tán là gì

Hãy hình dung một người phục chế đứng trước tấm ảnh cũ đầy hạt nhiễu lấm tấm. Họ không vẽ lại từ đầu, họ kiên nhẫn gỡ bớt nhiễu từng lớp một, cho tới khi khuôn mặt hiện rõ. Các mô hình tạo ảnh như Stable Diffusion, ra mắt công khai năm 2022, học đúng kiểu đó, qua kỹ thuật khử nhiễu dần (denoising diffusion) được Ho và cộng sự trình bày năm 2020.

Trong lúc huấn luyện, người ta cố tình thêm nhiễu vào hàng triệu bức ảnh thật, từng nấc một, cho tới khi chúng chỉ còn là tuyết trắng. Mô hình được dạy làm điều ngược lại: nhìn một bức đầy nhiễu và đoán xem nếu bớt đi một chút nhiễu thì nó trông ra sao. Khi đã thạo, đưa cho nó một khung toàn nhiễu ngẫu nhiên kèm một câu mô tả, nó sẽ gỡ nhiễu từng bước theo hướng câu chữ dẫn đường, cho tới khi một hình ảnh mạch lạc hiện ra. Cái đẹp ở đây không đến từ một cú loé sáng, mà từ rất nhiều bước sửa nhỏ có kiểm soát.

Ứng dụng vào quản trị ra sao

Tôi thấy nhiều sản phẩm, thương hiệu, bản kế hoạch cũng ra đời theo kiểu khuếch tán hơn là theo kiểu một ý tưởng hoàn hảo bật ra trong đầu. Bản nháp đầu tiên gần như luôn là một khung đầy nhiễu: lộn xộn, thừa thãi, chưa rõ hình. Giá trị nằm ở khả năng gỡ nhiễu kiên nhẫn, mỗi vòng bớt đi một thứ chưa đúng, chỉnh lại một chi tiết lệch, thay vì đợi một phiên bản hoàn chỉnh xuất hiện ngay lần đầu.

Điều kiện để quá trình ấy chạy được là phải có một câu mô tả dẫn đường rõ ràng, tức là biết mình đang muốn đi tới đâu. Thiếu đích đến, gỡ nhiễu sẽ thành loay hoay. Có đích đến, mỗi vòng chỉnh sửa lại đưa sản phẩm gần hơn một nấc.

Bản nháp hiện tại của bạn đang ở nấc nhiễu nào, và bước gỡ nhiễu tiếp theo rõ ràng nhất là gì?

Đến bàn làm việc

Mô hình tạo ảnh không chờ cảm hứng ập tới; nó bắt đầu từ một màn hỗn độn, rồi gỡ nhiễu từng bước cho tới khi hình rõ dần.

Một việc có thể thử tuần này: chọn một quyết định bạn đang trì hoãn vì "chưa đủ rõ". Thay vì chờ nó tự sáng tỏ, hãy viết ra tất cả những gì đang rối quanh nó, rồi mỗi ngày gỡ đúng một điểm: một câu hỏi được trả lời, một giả định được kiểm chứng, một lựa chọn bị loại. Sự rõ ràng thường không đến trong một buổi sáng bừng sáng, mà lộ ra dần sau vài bước gỡ rối kiên nhẫn.